जागतिक राजकारणात सध्या जी-७ आणि जी-२० सारख्या आंतरराष्ट्रीय मंचांबरोबरच एका नव्या संकल्पनेची जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष यांनी अलीकडेच एका पत्रकार परिषदेत ‘जी-२’चा उल्लेख केल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या विषयाकडे सर्वांचे लक्ष वेधले गेले आहे. विशेष म्हणजे, जी-२ नावाचा कोणताही अधिकृत आंतरराष्ट्रीय गट अस्तित्वात नसतानाही ट्रम्प यांच्या विधानामुळे राजनैतिक वर्तुळात नव्या चर्चांना उधाण आले आहे.
राजकीय आणि आर्थिक विश्लेषकांच्या मते, ‘जी-२’ ही संकल्पना प्रामुख्याने अमेरिका आणि चीन या जगातील दोन महासत्तांमधील संबंधांचे प्रतीक मानली जाते. जागतिक अर्थव्यवस्था, व्यापार, सुरक्षा आणि भू-राजकीय घडामोडींमध्ये या दोन्ही देशांचा प्रभाव मोठा असल्याने त्यांच्यातील कोणतीही महत्त्वाची बैठक किंवा समन्वयात्मक चर्चा अनौपचारिकपणे ‘जी-२’ म्हणून ओळखली जाते.या संकल्पनेची मांडणी सर्वप्रथम २००५ मध्ये अमेरिकन अर्थतज्ज्ञ सी. फ्रेड बर्गस्टाईन यांनी केली होती. (international) त्यांच्या मते, जगातील दोन सर्वात प्रभावशाली अर्थव्यवस्था म्हणून अमेरिका आणि चीन यांनी जागतिक आर्थिक स्थैर्यासाठी एकत्रितपणे काम करणे आवश्यक आहे. दोन्ही देशांमधील सहकार्य वाढल्यास अनेक आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संकटांवर प्रभावी उपाय शोधणे शक्य होईल, असा त्यांचा विश्वास होता.
अलीकडच्या काळात अमेरिका आणि चीन यांच्यातील संवाद वाढताना दिसत आहे. आगामी काळात दोन्ही देशांच्या नेतृत्वामध्ये आणखी महत्त्वपूर्ण बैठका होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे ‘जी-२’ ही संकल्पना पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. काही तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिका या संकल्पनेला अधिक महत्त्व देत असली तरी चीन मात्र याबाबत सावध भूमिका घेत आहे.चीनचे धोरणात्मक विचार लक्षात घेतल्यास, अमेरिकेसोबत जागतिक नेतृत्व समान पातळीवर वाटून घेण्याच्या कल्पनेबाबत बीजिंग फारसे उत्सुक नसल्याचे निरीक्षकांचे मत आहे. चीनला जागतिक महासत्ता म्हणून स्वतःचे स्थान अधिक मजबूत करायचे असले तरी अमेरिकेने आखून दिलेल्या चौकटीत काम करणे त्याला पसंत नसल्याचे मानले जाते. (international) त्यामुळे चीनकडून ‘जी-२’ हा शब्दप्रयोग अधिकृतरीत्या टाळला जातो.
दरम्यान, अमेरिका-चीन संबंधांमध्ये वाढणारा संवाद भारतासाठीही महत्त्वाचा ठरू शकतो. भारत आणि चीन यांच्यातील सीमावाद, इंडो-पॅसिफिकमधील सामरिक स्पर्धा आणि प्रादेशिक प्रभाव यामुळे या घडामोडींवर नवी दिल्ली बारकाईने लक्ष ठेवून आहे. अमेरिका, भारत, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया यांच्या ‘क्वाड’ सहकार्यामुळे या प्रदेशात शक्ती संतुलन राखण्याचा प्रयत्न सुरू असताना, अमेरिका-चीन जवळीक वाढल्यास त्याचे दूरगामी परिणाम दिसू शकतात.विश्लेषकांच्या मते, ‘जी-२’ ही सध्या अधिकृत संघटना नसली तरी अमेरिका आणि चीन यांच्यातील वाढता संवाद, व्यापारविषयक सहकार्य आणि धोरणात्मक चर्चा यामुळे या संकल्पनेचे महत्त्व भविष्यात अधिक वाढू शकते. (international) त्यामुळे जागतिक राजकारणातील बदलत्या समीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर ‘जी-२’ हा शब्द आगामी काळात अधिक चर्चेत राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
हेही वाचा :
लाडक्या बहिणींसाठी मोठी अपडेट! मे महिन्याचे 1500 रुपये बँक खाते करा चेक?
