आजच्या वेगवान डिजिटल युगात मोबाइल फोन हा केवळ गरज न राहता (mobile) आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. सकाळी डोळे उघडताच नोटिफिकेशन्स पाहणे, दिवसभर सोशल मीडियावर स्क्रोल करणे आणि रात्री झोपण्यापूर्वी फोन हातात असणे, ही सवय आता सर्वसामान्य झाली आहे. मात्र या सततच्या स्क्रीन टाइमचा सर्वात मोठा परिणाम मानवी नातेसंबंधांवर, विशेषतः जोडप्यांच्या नात्यावर होत असल्याचे चित्र दिसून येत आहे.
आज अनेक वेळा असे दिसते की पती-पत्नी किंवा प्रेमी जोडपे एकाच खोलीत, एकाच सोफ्यावर बसलेले असतात, पण संवाद मात्र होत नाही. दोघांचेही लक्ष मोबाइलच्या स्क्रीनवर केंद्रित असते. हळूहळू संवाद कमी होतो, भावना व्यक्त होणे थांबते आणि भावनिक दुरावा निर्माण होतो. अशा वेळी ‘डिजिटल डिटॉक्स’ ही संकल्पना नातेसंबंध पुन्हा मजबूत करण्यासाठी प्रभावी ठरत आहे.
डिजिटल डिटॉक्स म्हणजे (mobile) जाणीवपूर्वक काही काळासाठी मोबाइल, सोशल मीडिया, इंटरनेट किंवा इतर डिजिटल उपकरणांपासून दूर राहणे. हे काही तासांसाठी, एखाद्या दिवसासाठी किंवा ठराविक वेळेसाठी केले जाऊ शकते. अनेकदा आपण एकत्र बसणे म्हणजेच क्वालिटी टाईम समजतो, पण जर त्या वेळेत फोनवरच लक्ष असेल तर तो वेळ अपुरा ठरतो. डिजिटल डिटॉक्सदरम्यान जोडपे एकत्र चालायला जाणे, स्वयंपाक करणे, शांतपणे संवाद साधणे किंवा कोणत्याही व्यत्ययाशिवाय एकमेकांचे ऐकणे शक्य होते.
सोशल मीडियामुळे अनेकदा तुलना, गैरसमज आणि संशय निर्माण होतात. सतत येणाऱ्या (mobile) नोटिफिकेशन्स आणि ऑनलाइन जगातील अपेक्षांमुळे तणाव वाढतो, ज्याचा थेट परिणाम नातेसंबंधांवर होतो. डिजिटल डिटॉक्समुळे मनाला शांतता मिळते, संयम वाढतो आणि छोट्या गोष्टींवरून होणारे वाद कमी होतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती फोन बाजूला ठेवून पूर्ण लक्ष जोडीदाराकडे देते, तेव्हा समोरच्याला अधिक सुरक्षितता आणि महत्त्वाची भावना मिळते. हेच भावनिक कनेक्शन नात्याचा पाया अधिक मजबूत करते.
डिजिटल डिटॉक्सची सुरुवात छोट्या सवयींपासून करता येते. रात्रीच्या जेवणाच्या वेळी फोन न वापरणे, झोपण्यापूर्वी काही वेळ मोबाइल दूर ठेवणे किंवा आठवड्याच्या शेवटी काही तासांसाठी ‘नो-फोन झोन’ तयार करणे, असे छोटे बदल हळूहळू नात्यात सकारात्मक परिणाम घडवून आणतात. हा बदल कठीण नसून नात्याला वेळ देण्याचा आणि त्याला महत्त्व देण्याचा एक साधा मार्ग आहे.
डिजिटल डिटॉक्सचे फायदे केवळ नातेसंबंधांपुरते मर्यादित नाहीत. (mobile) सतत स्क्रीन पाहिल्यामुळे होणारा डोळ्यांचा ताण, डोकेदुखी आणि झोपेच्या समस्या कमी होतात. मानसिक आरोग्यावरही याचा सकारात्मक परिणाम होतो. तणाव आणि चिंता कमी होऊन मन अधिक स्थिर राहते. डिजिटल उपकरणांचा वापर कमी केल्यामुळे लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता वाढते आणि व्यक्ती अधिक उत्पादक बनते.
यासोबतच कुटुंबीय आणि मित्रांसोबत प्रत्यक्ष संवाद साधण्याची संधी मिळते, ज्यामुळे सामाजिक नाती अधिक घट्ट होतात. स्वतःच्या छंदांसाठी, वाचनासाठी, व्यायामासाठी किंवा ध्यानासाठी वेळ मिळतो. दीर्घकालीन डिजिटल डिटॉक्समुळे मानसिक शांती, शारीरिक तंदुरुस्ती आणि सामाजिक आयुष्यातील संतुलन राखणे सोपे होते.
एकंदरीत पाहता, डिजिटल डिटॉक्स हा टेक्नॉलॉजीविरोधी नाही, तर तिचा संतुलित वापर शिकवणारा मार्ग आहे. कधी कधी खऱ्या अर्थाने कनेक्ट होण्यासाठी, थोडा वेळ डिस्कनेक्ट होणे आवश्यक असते. मोबाइलपासून घेतलेला हा छोटासा ब्रेक जोडप्यांमधील प्रेम, आपुलकी आणि समजूतदारपणा पुन्हा एकदा जिवंत करू शकतो.
हेही वाचा :
आधावरचा पत्ता नाव किंवा ई-मेल चुकलाय? हे App डाउनलोड करा अन् मिनिटांत चुका करा
अजित पवार यांच्या आठवणीत मुलगा जय पवार भावूक; सोशल मीडियावर व्यक्त केल्या भावना
‘या’ जन्मतारखेला जन्मलेली लोक प्रचंड नशीबवान असतात; गुरू ग्रहाची असते मोठी