सध्या भारतामध्ये आणि विशेषतः महाराष्ट्र राज्यात १०० आणि २०० रुपयांच्या चलणी नोटांसंदर्भात एक नवा ट्रेंड पाहायला मिळत आहे. लोक पूर्वीच्या तुलनेत आता मोठ्या प्रमाणात १०० आणि २०० रुपयांच्या नोटा आपल्या घरांमध्ये रोख स्वरूपात साठवून ठेवताना दिसत आहेत. बाजारात नोटांचा कोणताही तुटवडा नसतानाही, लोकांनी खबरदारीचा उपाय म्हणून आपल्याकडे रोकड बाळगण्याचे प्रमाण वाढवले आहे.
१. जागतिक अस्थिरता आणि भू-राजकीय तणाव
तज्ज्ञांच्या मते, सध्या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर निर्माण झालेली परिस्थिती याला मोठ्या प्रमाणावर कारणीभूत आहे.(rupee notes) खबरदारी म्हणून रोकड वाढवली: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे पश्चिम आशियामध्ये तणाव प्रचंड वाढला आहे. या जागतिक अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर, कोणत्याही संभाव्य आर्थिक किंवा आपत्कालीन संकटाचा सामना करण्यासाठी लोकांनी खबरदारी म्हणून आपल्याजवळ रोख रक्कम बाळगण्यास सुरुवात केली आहे.अस्थिरतेत कॅशला पसंती: जेव्हा जेव्हा जागतिक पातळीवर युद्ध किंवा मोठी अस्थिरता निर्माण होते, तेव्हा लोकांचा कल ऑनलाईन व्यवहारांपेक्षा किंवा बँकेतील पैशांपेक्षा स्वतःच्या हातात अधिक रोकड ठेवण्याकडे वाढतो, जेणेकरून संकटसमयी तिचा थेट वापर करता येईल.
२. कोरोना महामारीनंतर मानसिकतेत झालेला बदल
कोरोना कालखंडाने मानवी वर्तनात आणि आर्थिक व्यवहारात मोठे बदल घडवून आणले आहेत.कॅश व्यवहारांमध्ये पुन्हा वाढ: कोरोनानंतरच्या काळात लोकांनी आपत्कालीन परिस्थितीचा अनुभव घेतल्यामुळे, हातामध्ये रेडी कॅश असण्याचे महत्त्व वाढले आहे. (rupee notes) यामुळेच ऑनलाईन व्यवहारांच्या जोडीने आता रोख पैशांच्या व्यवहारांमध्येही कमालीची वाढ झाली आहे.विश्वास कमी झालेला नाही: याचा अर्थ असा मुळीच नाही की लोकांचा डिजिटल किंवा ऑनलाईन पेमेंट सिस्टमवरील विश्वास कमी झाला आहे; ऑनलाईन व्यवहारही झपाट्याने वाढत आहेत. मात्र, दैनंदिन गरजांसाठी आणि सुरक्षिततेची भावना म्हणून लहान चलनी नोटा (१०० आणि २०० रुपये) घरात ठेवण्याकडे कल वाढला आहे.
३. राज्यात किंवा देशात नोटांचा तुटवडा आहे का?
या वाढत्या साठेबाजीमुळे बाजारात चलनाची कमतरता निर्माण होईल का? असा प्रश्न अनेकांच्या मनात उपस्थित होत आहे. परंतु, याचे उत्तर पूर्णपणे ‘नाही’ असे आहे:आरबीआयकडे पुरेसा साठा: देशात किंवा राज्यामध्ये कोणत्याही प्रकारचा नोटांचा तुटवडा नाही. सरकार किंवा भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) अशी कोणतीही अधिकृत घोषणा केलेली नाही.चलनाची स्थिती भक्कम: आरबीआयच्या गंगाजळीत आणि बँकिंग प्रणालीत आवश्यकतेनुसार चलनाचा मोठा आणि पुरेसा साठा उपलब्ध आहे. त्यामुळे सर्वसामान्यांनी घाबरून जाण्याचे किंवा अफवांवर विश्वास ठेवण्याचे कोणतेही कारण नाही. (rupee notes) केवळ अंतर्गत सुरक्षिततेचा भाग म्हणून लोक स्वतःहून १०० आणि २०० च्या नोटा जवळ ठेवत आहेत.
हेही वाचा :
पाण्याची कमतरता भासतेय? 7 उपायांनी घरातील रोपे राहतील टवटवीत?
कापूसखेड येथे उसाच्या शेतात बिबट्या मृतावस्थेत आढळला?
30 जूननंतर जुन्या ₹10, ₹20, ₹50 आणि ₹100 च्या नोटा बंद होणार?
