नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत अनेकजण श्रद्धेने उपवास करतात. या काळात देवीची पूजा-अर्चना करण्यासोबतच आहार आणि आरोग्याची काळजी घेणेही महत्त्वाचे असते. मात्र, उपवास करताना खाण्यापिण्याच्या सवयींमध्ये बदल झाल्याने काहींना थकवा, (Navratri) अशक्तपणा किंवा चक्कर येण्यासारख्या समस्या जाणवू शकतात. दिवसभर काम करताना शरीरातील ऊर्जा टिकवून ठेवायची असेल, तर आहार आणि दिनचर्येकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे. उपवासाचा उत्साह कायम ठेवण्यासाठी काही सोप्या गोष्टींची मदत होऊ शकते.
पुरेसे पाणी पिणे महत्त्वाचे :
उपवासाच्या काळात शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ देऊ नका. दिवसभर नियमितपणे पाणी प्या. उपवासाच्या नियमांमध्ये बसत असेल, तर नारळ पाणी, ताक किंवा लिंबूपाण्याचाही आहारात समावेश करू शकता. शरीराला पुरेसे पाणी मिळाल्याने निर्जलीकरणाचा धोका कमी होण्यास मदत होते. विशेषतः उन्हात बाहेर पडणाऱ्या व्यक्तींनी पाणी पिण्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
पौष्टिक पदार्थांचा आहारात समावेश करा :
उपवास करताना केवळ बटाटे किंवा तळलेले पदार्थ खाणे टाळा. त्याऐवजी दही, मखाणे, दूध, सुकामेवा आणि उपवासात चालणारे इतर पौष्टिक पदार्थ खा. साबुदाणा किंवा बटाट्याचे पदार्थ खात असाल, (Navratri) तर त्यांचे प्रमाण संतुलित ठेवा. योग्य प्रमाणात आणि विविध प्रकारचे पदार्थ खाल्ल्याने शरीराला ऊर्जा मिळण्यास मदत होते.
फळे खाणे विसरू नका :
केळी, सफरचंद, डाळिंब, पपई आणि पेरू यांसारखी फळे उपवासात खाता येतात. फळांमधून जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि फायबर मिळते. त्यामुळे आहारातील पोषक घटकांची गरज पूर्ण करण्यास मदत होते. भूक लागल्यावर फळे खाल्ल्याने शरीराला ऊर्जा मिळू शकते. मात्र, मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी फळांचे प्रमाण आणि प्रकार डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ठरवावेत.
तेलकट आणि तळलेले पदार्थ कमी खा :
नवरात्रीच्या उपवासात साबुदाणा वडा, तळलेले बटाटे आणि इतर तेलकट पदार्थ खाण्याचे प्रमाण वाढते. मात्र, अशा पदार्थांचे अतिसेवन केल्यास काहींना अपचन, गॅस किंवा पोटात जडपणा जाणवू शकतो. त्यामुळे शक्यतो कमी तेलात तयार केलेले पदार्थ निवडा. उपवासात पोटभर आणि संतुलित आहार घेणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.
घरापासून दूर असाल, तरी आहाराकडे लक्ष द्या :
नोकरी, शिक्षण किंवा इतर कामांसाठी दिवसभर घराबाहेर राहावे लागत असेल, तर खाण्यापिण्याचे नियोजन आधीच करा. सोबत फळे, मखाणे किंवा सुकामेवा ठेवा. खूप वेळ उपाशी राहणे टाळा आणि शरीराला भूक लागल्यावर योग्य आहार घ्या. मधुमेह किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असलेल्या व्यक्तींनी उपवास करताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
पुरेशी झोप आणि विश्रांती घ्या :
उपवासासोबत कामाची धावपळ आणि अपुरी झोप यामुळे थकवा वाढू शकतो. (Navratri) त्यामुळे दररोज सात ते आठ तास झोप घेण्याचा प्रयत्न करा. दिवसभर काम करताना शरीराला पुरेशी विश्रांती द्या. शक्य असल्यास अतिश्रम आणि जास्त वेळ उपाशी राहणे टाळा. पुरेशी झोप आणि संतुलित दिनचर्या यामुळे दिवसभर ताजेतवाने राहण्यास मदत होऊ शकते.
आरोग्याच्या समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या :
मधुमेह, उच्च रक्तदाब, मूत्रपिंडाचे आजार किंवा इतर दीर्घकालीन आजार असलेल्या व्यक्तींनी उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. उपवासामुळे औषधे घेण्याच्या वेळेत किंवा आहारात बदल करण्याची गरज भासल्यास तो बदल डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखालीच करावा. चक्कर येणे, तीव्र अशक्तपणा किंवा अस्वस्थता जाणवल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे बंद करणे किंवा त्यांचे प्रमाण बदलणे टाळा.
नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत श्रद्धेने उपवास करताना आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. पुरेसे पाणी, पौष्टिक आहार, योग्य विश्रांती आणि आवश्यक वैद्यकीय सल्ला यामुळे उपवासाचा काळ अधिक सुरक्षित आणि आरामदायी बनवता येऊ शकतो.
हेही वाचा :
महाराष्ट्र दुष्काळमुक्त करण्यासाठी पाणी आडवा,पाणी जिरवा मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे आदेश
नापास झालेल्या कंगना रणौतची राहुल गांधींवर टीका, नवा वाद पेटणार
