दिवाळी म्हटलं की रोषणाई, फटाके, मिठाई आणि आनंदाचा उत्साह सर्वत्र पाहायला मिळतो. मात्र दिवाळीच्या काळात फटाक्यांमधून निघणारा धूर, धूळ आणि हानिकारक रसायनांमुळे हवेतील प्रदूषण मोठ्या प्रमाणात वाढते. याचा सर्वाधिक त्रास लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि श्वसनाचे आजार असलेल्या व्यक्तींना होण्याची शक्यता असते. विशेषतः दम्याच्या म्हणजेच अस्थमाच्या रुग्णांसाठी दिवाळीतील वाढते वायुप्रदूषण धोकादायक ठरू शकते.
प्रदूषित हवेमुळे दम्याच्या रुग्णांना श्वास घेण्यास त्रास होणे, छातीत जडपणा जाणवणे, सतत खोकला येणे आणि घरघर होणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात. काही रुग्णांमध्ये (pollution) यामुळे अस्थमाचा तीव्र अटॅकही येऊ शकतो. त्यामुळे दिवाळीचा आनंद घेताना दम्याच्या रुग्णांनी आरोग्याची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
दम्याच्या रुग्णांनी सर्वप्रथम डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे नियमित घ्यावीत. दिवाळीच्या काळात आपला इनहेलर नेहमी सोबत ठेवावा. डॉक्टरांनी दिलेल्या उपचारांमध्ये स्वतःहून बदल करू नये. तसेच अचानक श्वास घेण्यास त्रास झाल्यास काय करावे, याबाबत डॉक्टरांनी दिलेल्या उपचार योजनेचे पालन करावे.
दिवाळीच्या दिवसांत शक्यतो फटाके फोडण्याच्या ठिकाणांपासून दूर राहावे. फटाक्यांचा धूर जास्त असलेल्या परिसरात जाणे टाळावे. बाहेर पडणे आवश्यक असल्यास योग्य प्रकारचा फिटिंग असलेला N95 मास्क वापरावा. (pollution) मात्र मास्कमुळे फटाक्यांमधील सर्व हानिकारक वायूंपासून संरक्षण मिळतेच असे नाही.
घरामध्येही प्रदूषित हवा येणार नाही याची काळजी घ्यावी. बाहेर धूर आणि प्रदूषणाचे प्रमाण जास्त असल्यास खिडक्या-दारे बंद ठेवावीत. घरात धूम्रपान, अगरबत्ती, धूप किंवा इतर धूर निर्माण करणाऱ्या वस्तूंचा वापर टाळावा. घरातील हवा स्वच्छ ठेवण्याचा प्रयत्न करावा.
दम्याच्या रुग्णांनी सकस आणि संतुलित आहार घ्यावा. शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ देऊ नये. पुरेसे पाणी प्यावे आणि नियमित झोप घ्यावी. कोणते विशिष्ट अन्नपदार्थ खाल्ल्याने त्रास वाढत असल्याचे लक्षात आल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. दूध किंवा दुग्धजन्य पदार्थ प्रत्येक दम्याच्या रुग्णाने बंद करणे आवश्यक नसते.
श्वासोच्छवासाचे व्यायाम आणि योगा यामुळे काही रुग्णांना आराम मिळू शकतो. मात्र हे व्यायाम दम्यावरील औषधांना पर्याय नाहीत. प्रदूषण जास्त असताना बाहेर व्यायाम करणे टाळावे.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे दिवाळीत फटाके फोडणे शक्यतो टाळावे. फटाक्यांमधून बाहेर पडणारे सूक्ष्म कण आणि सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साइड यांसारखे प्रदूषक श्वसनमार्गाला त्रास देऊ शकतात. (pollution) त्यामुळे दम्याच्या रुग्णांनी फटाक्यांच्या धुरापासून शक्य तितके दूर राहावे.
श्वास घेण्यास तीव्र त्रास होणे, बोलताना दम लागणे, ओठ निळसर पडणे किंवा इनहेलर घेतल्यानंतरही आराम न मिळणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
दिवाळी हा आनंदाचा आणि प्रकाशाचा सण आहे. त्यामुळे फटाक्यांच्या धुरापेक्षा दिव्यांच्या रोषणाईतून सण साजरा करा. थोडीशी काळजी घेतल्यास दम्याच्या रुग्णांनाही सुरक्षितपणे दिवाळीचा आनंद घेता येऊ शकतो.
हेही वाचा :
मराठवाडा वॉटर ग्रीड प्रकल्पाला गती मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची मोठी घोषणा
शेतकऱ्यांसाठी गुड न्यूज दुधाच्या दरात ४ रुपयांनी वाढ कुठे घेतला निर्णय
