तासनतास एकाच जागी बसून काम करण्याची सवय ही आधुनिक जीवनशैलीतील सर्वात मोठ्या आरोग्यधोक्यांपैकी एक बनत चालली आहे. ऑफिसमध्ये संगणकासमोर बसून काम करणे, घरी परतल्यानंतर मोबाईल किंवा टीव्हीसमोर वेळ घालवणे आणि दिवसभरात शारीरिक हालचाल अत्यल्प असणे,(working) यामुळे अनेक गंभीर आजारांचे प्रमाण झपाट्याने वाढत असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, बैठी जीवनशैली ही शरीरासाठी ‘सायलेंट किलर’ ठरत असून तिचे परिणाम हळूहळू पण गंभीर स्वरूपात दिसून येतात.
येथील संशोधक डॉ. कीथ डायझ यांच्या मते, दिवसातून आठ ते दहा तासांपेक्षा जास्त वेळ बसून राहणे आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. गेल्या दशकभरातील विविध अभ्यासांत जास्त वेळ बसण्याचा संबंध कमी आयुर्मान, हृदयविकार आणि अकाली मृत्यूशी जोडला गेला आहे. सुरुवातीला हा धोका किरकोळ वाटत असला, तरी दीर्घकाळ तीच सवय कायम राहिल्यास शरीरातील अनेक यंत्रणा बिघडू लागतात.
मानवी शरीर हालचालीसाठी बनलेले आहे. आपण चालतो, उभे राहतो किंवा व्यायाम करतो तेव्हा स्नायू सक्रिय राहतात आणि ते रक्तातील ग्लुकोज ऊर्जा म्हणून वापरतात. पण दीर्घकाळ बसून राहिल्यास स्नायू निष्क्रिय होतात. परिणामी रक्तातील साखर योग्यरीत्या वापरली जात नाही आणि शरीरात चरबी साठण्याची प्रक्रिया वाढते. (working)यामुळे , लठ्ठपणा आणि उच्च कोलेस्टेरॉलचा धोका वाढतो.अलीकडील एका अभ्यासानुसार, दिवसातून ११ तासांपेक्षा जास्त वेळ बसणाऱ्या महिलांमध्ये मृत्यूचा धोका लक्षणीयरीत्या अधिक आढळला. तसेच हृदयविकारामुळे मृत्यू होण्याची शक्यता देखील जास्त असल्याचे नमूद करण्यात आले. संशोधकांचे म्हणणे आहे की, सलग बसून राहिल्यास पायांमधील रक्तप्रवाह मंदावतो. रक्तवाहिन्यांवर ताण वाढतो आणि कालांतराने त्या कडक होऊ लागतात. यामुळे आणि उच्च रक्तदाबाचा धोका निर्माण होतो.
दीर्घकाळ खुर्चीवर बसून राहण्याचा सर्वात तातडीचा परिणाम म्हणजे पाठदुखी, मानदुखी आणि कमरेच्या तक्रारी. चुकीच्या पोश्चरमध्ये बसल्याने मणक्यावर अतिरिक्त दबाव येतो. मान पुढे झुकणे, खांदे वाकणे आणि कंबर कमकुवत होणे या समस्या हळूहळू वाढतात. (working) अनेकांना सुरुवातीला किरकोळ वेदना जाणवतात, पण दुर्लक्ष केल्यास त्या दीर्घकालीन त्रासात बदलू शकतात.बैठ्या जीवनशैलीचा परिणाम केवळ शरीरावरच नव्हे, तर मानसिक आरोग्यावरही होतो. कमी हालचाल, कमी सूर्यप्रकाश, सतत स्क्रीनसमोर वेळ आणि सामाजिक ताणतणाव यामुळे नैराश्य, तणाव आणि स्मरणशक्ती कमी होण्याचा धोका वाढतो. काही अभ्यासांमध्ये दीर्घकाळ निष्क्रिय राहण्याचा संबंधशीही जोडला गेला आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, उपाय सोपे पण सातत्यपूर्ण असावेत. दर ३० ते ४५ मिनिटांनी खुर्चीतून उठून दोन ते पाच मिनिटे चालणे, फोनवर बोलताना उभे राहणे, जिने वापरणे, स्ट्रेचिंग करणे आणि दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ऑफिसमध्ये काम करताना योग्य खुर्ची, योग्य स्क्रीन उंची आणि सरळ बसण्याची सवयही तितकीच गरजेची आहे.“बसणे हे धूम्रपानाइतकेच घातक आहे” हा वाक्प्रचार अतिशयोक्तीपूर्ण असला, तरी संदेश स्पष्ट आहे—निष्क्रिय जीवनशैली गंभीर आरोग्यधोका आहे. आजच्या डिजिटल युगात काम बसून करणे अपरिहार्य असले, तरी दिवसभर निष्क्रिय राहणे टाळणे हीच दीर्घ आणि निरोगी आयुष्याची गुरुकिल्ली ठरू शकते.
हेही वाचा
कोरोनापेक्षाही भयंकर! उंदरापासून पसरणाऱ्या विषाणूमुळे खळबळ, ३ जणांचा मृत्यू; १२ देशांना अलर्ट
महत्वाची बातमी! २० मे रोजी राज्यातील सर्व मेडिकल राहणार बंद, नेमकं कारण काय?