लग्नाचा हंगाम आणि सोने खरेदी हे भारतातील एक अतूट समीकरण आहे.(buying)सोने म्हणजे केवळ दागिने नसून ते आपल्याकडील परंपरा, सुरक्षित गुंतवणूक आणि कौटुंबिक अभिमानाचे प्रतीक मानले जाते. अशा पार्श्वभूमीवर, रविवारी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशवासीयांना एक वर्षभर सोने खरेदी न करण्याचे आवाहन केल्याने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. मात्र, या आवाहनामागे केवळ सोन्याची आवड कमी करण्याचा हेतू नसून, वाढत्या जागतिक ऊर्जा संकटामुळे भारताच्या परकीय चलन साठ्यावर पडणारा ताण आणि रुपयाची होत असलेली घसरण ही अत्यंत गंभीर आणि व्यापक आर्थिक कारणे दडलेली आहेत.
सध्या पश्चिम आशियामध्ये, विशेषतः अमेरिका आणि इराण यांच्यात (buying) सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेत मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. कच्च्या तेलाची सर्वाधिक वाहतूक ज्या ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ या सागरी मार्गावरून होते, तिथे तणावाचे वातावरण असल्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतींनी अचानक मोठी उसळी घेतली आहे. अवघ्या काही आठवड्यांतच हे दर प्रति बॅरल ७० डॉलरवरून वाढून जवळपास १२६ डॉलरपर्यंत पोहोचले आहेत. भारताला आपल्या गरजेच्या मोठ्या प्रमाणावर तेलाची आयात करावी लागत असल्यामुळे, या वाढीव किमतींमुळे देशाच्या आयात खर्चात प्रचंड वाढ झाली आहे. अशा आणीबाणीच्या परिस्थितीत, पेट्रोल-डिझेलच्या किमती न वाढवता मोदींनी नागरिकांना इंधनाचा वापर कमी करण्याचे आणि परकीय चलनाची बचत करण्याचे महत्त्वाचे आवाहन केले आहे.
पश्चिम आशियातील या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे निर्माण झालेल्या संकटाचा (buying)सर्वाधिक फटका देशातील सरकारी तेल विपणन कंपन्यांना बसला आहे. इंडियन ऑइल , बीपीसीएल आणि एचपीसीएल यांसारख्या कंपन्यांना सध्या दर महिन्याला सुमारे ३०,००० कोटी रुपयांचा प्रचंड मोठा तोटा सहन करावा लागत आहे. ही तूट भरून काढण्यासाठी जर जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती अशाच चढे राहिल्या, तर नजीकच्या भविष्यात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ होण्याची दाट शक्यता आहे, अशी भीती आर्थिक तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. याच पार्श्वभूमीवर, मोदींनी हैदराबाद येथील एका सभेत जनतेला ‘इंधनाचा कमी वापर, रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्याचे, वर्षभर सोने खरेदी न करण्याचे आणि अनावश्यक परदेश प्रवास टाळण्याचे’ भावनिक आवाहन केले आहे.
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या सोने आयातदार देशांपैकी एक आहे. तेल आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंप्रमाणे सोने ही कोणतीही अत्यावश्यक गरज नसून ती एक ऐच्छिक खरेदी किंवा गुंतवणूक मानली जाते. सध्या सोन्याच्या आयातीवर अंदाजे ६ टक्के सीमा शुल्क आणि कर आकारला जातो. मात्र, जेव्हा नागरिक मोठ्या प्रमाणावर सोने खरेदी करतात, तेव्हा त्याच्या मोबदल्यात देशातील मोठ्या प्रमाणावरील परकीय चलन डॉलर देशाबाहेर जाते. यामुळे भारताची व्यापार तूट आणि चालू खात्यातील तूट वाढते, ज्याचा थेट आणि नकारात्मक परिणाम रुपयाच्या मूल्यावर होऊन रुपया कमकुवत होतो. म्हणूनच, परकीय चलन वाचवण्यासाठी आणि अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी पंतप्रधानांनी सोने खरेदी टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. सरकार भविष्यात सोन्यावरील आयात शुल्क वाढवण्याचा कठोर निर्णय घेऊ शकते, अशी शक्यताही वर्तवली जात आहे.
या जागतिक युद्धाचा भारताच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसत असल्याची आकडेवारी समोर आली आहे. परदेशी गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक काढून घेतल्यामुळे आणि डॉलरचा वापर वाढल्यामुळे, १ मे २०२६ रोजी संपलेल्या आठवड्यात भारताच्या परकीय चलन साठ्यात ७.७९ अब्ज डॉलरची मोठी घट नोंदवली गेली आहे. याआधी २७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी हा साठा ७२८.४९४ अब्ज डॉलरच्या विक्रमी पातळीवर होता. याशिवाय, भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडे असलेल्या सोन्याच्या साठ्याच्या मूल्यातही गेल्या आठवड्यात ५.०२१ अब्ज डॉलरची घट होऊन ते आता ११५.२१६ अब्ज डॉलरवर आले आहे. यामुळेच, जागतिक अस्थिरतेच्या काळात देशाची अर्थव्यवस्था मजबूत ठेवण्यासाठी पंतप्रधानांनी नागरिकांना या काटकसरीच्या उपाययोजना करण्याचे आवाहन केले आहे.
हेही वाचा
कोरोनापेक्षाही भयंकर! उंदरापासून पसरणाऱ्या विषाणूमुळे खळबळ, ३ जणांचा मृत्यू; १२ देशांना अलर्ट
महत्वाची बातमी! २० मे रोजी राज्यातील सर्व मेडिकल राहणार बंद, नेमकं कारण काय?