भारतीय संस्कृतीत मानवी जीवनाच्या सर्वांगीण विकासासाठी सांगितलेल्या सोळा (culture) संस्कारांमध्ये कर्णवेधाला विशेष महत्त्व आहे. अनेकांना कान टोचणे ही केवळ पारंपरिक प्रथा किंवा दागिने घालण्याची पद्धत वाटत असली, तरी या संस्कारामागे आरोग्यदृष्ट्या काही महत्त्वपूर्ण संकल्पना जोडलेल्या असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. धार्मिक परंपरेसोबतच आयुर्वेद आणि ॲक्युप्रेशरच्या दृष्टिकोनातूनही या प्रथेचा विचार केला जातो.
मानवी कानाच्या पाळीवर काही सूक्ष्म बिंदू असतात, ज्यांचा (culture) संबंध शरीरातील विविध अवयवांशी आणि मज्जासंस्थेशी जोडला जातो, असे ॲक्युप्रेशर तज्ज्ञांचे मत आहे. कान टोचल्याने या बिंदूंना उत्तेजना मिळते आणि त्यामुळे मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो, असा दावा केला जातो. काही तज्ज्ञांच्या मते, यामुळे मुलांची स्मरणशक्ती आणि एकाग्रता सुधारण्यास मदत होते.
कानाच्या विशिष्ट भागांचा संबंध दृष्टी आणि श्रवणेंद्रियांशी (culture) असल्याचेही पारंपरिक शास्त्रांमध्ये नमूद केले आहे. त्यामुळे लहानपणी कान टोचल्यास डोळ्यांच्या आणि कानांच्या कार्यक्षमतेवर चांगला परिणाम होऊ शकतो, असे मानले जाते. तसेच कानाच्या पाळीवरील काही बिंदू पचनक्रियेशी संबंधित असल्याने भूक सुधारण्यास आणि पचन सुरळीत ठेवण्यास मदत होते, अशीही धारणा आहे.
मानसिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही कर्णवेध फायदेशीर ठरतो, असे आयुर्वेदातील (culture) काही उल्लेख सूचित करतात. लहान वयात हा संस्कार केल्याने मुलांमध्ये शांतता, स्थैर्य आणि भावनिक संतुलन वाढण्यास मदत होते, असे सांगितले जाते. काही परंपरांनुसार, याचा संबंध प्रजनन आरोग्याशीही जोडला जातो.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, मुलांचे कान टोचण्यासाठी (culture) साधारणतः तीन ते पाच वर्षे हे वय योग्य मानले जाते. या काळात त्वचा मऊ असल्याने जखम लवकर भरते आणि वेदनाही तुलनेने कमी होतात. मात्र कान टोचताना स्वच्छता, निर्जंतुकीकरण आणि तज्ज्ञ व्यक्तीकडूनच प्रक्रिया करून घेणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे डॉक्टर सांगतात.
आधुनिक काळात विज्ञान या दाव्यांबाबत विविध मते मांडत असले तरी, कर्णवेध हा संस्कार भारतीय परंपरेचा महत्त्वाचा भाग म्हणून आजही पाळला जातो. श्रद्धा, संस्कार आणि आरोग्य या तिन्हींचा संगम असलेली ही परंपरा आजच्या पिढीतही कायम आहे.
हेही वाचा :
महेंद्रसिंह धोनीवर मोठा अन्याय, सत्य समजताच येईल संताप, खळबळजनक माहिती समोर!
मोठी बातमी! बीजेपीचा बांगलादेशमध्ये झेंडा, लोकसभेची एक जागा जिंकली