या जगातील प्रत्येक वनस्पतीचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आहे. तुळस, बिल्वपत्र (Parijata) यांसारख्या पवित्र वनस्पतींप्रमाणेच पारिजाताचे रोपही भारतीय संस्कृतीत विशेष स्थान राखून आहे. पारिजाताला दिव्य वृक्ष किंवा स्वर्गातून आलेले रोपटे असेही संबोधले जाते. आध्यात्मिक श्रद्धा, वास्तुशास्त्र आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन या तिन्ही अंगांनी हे झाड महत्त्वपूर्ण मानले जाते.
पारिजाताचे शास्त्रीय नाव न्यक्टॅन्थेस आर्बर-ट्रिस्टिस (Parijata) असे आहे. याची पांढऱ्या रंगाची, केशरी देठ असलेली फुले रात्री उमलतात आणि सकाळी जमिनीवर गळून पडतात, ही त्याची खास वैशिष्ट्यपूर्ण सवय आहे. त्यामुळेच याला “रात्री उमलणारी जाई” असेही म्हटले जाते. या फुलांचा सुगंध सौम्य पण मनाला प्रसन्न करणारा असतो. विशेष म्हणजे पारिजाताची फुले झाडावरून तोडण्याऐवजी खाली गळून पडलेली फुलेही पूजेसाठी वापरली जातात, ही या वनस्पतीची वेगळी परंपरा आहे.
पौराणिक कथांनुसार, समुद्रमंथनाच्या वेळी बाहेर पडलेल्या चौदा रत्नांपैकी पारिजात हे एक रत्न मानले जाते. काही कथांमध्ये भगवान श्रीकृष्णाने इंद्राच्या नंदनवनातून पारिजात पृथ्वीवर आणल्याचा उल्लेख आहे. या कारणामुळे या वृक्षाला दैवी महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पारिजाताच्या दर्शनाने पुण्य लाभते आणि स्पर्शाने पाप नष्ट होतात, अशी श्रद्धा आहे. घरात पारिजाताचे रोप असल्यास लक्ष्मी, सरस्वती आणि काली मातांचा आशीर्वाद लाभतो, अशीही समजूत आहे.
वास्तुशास्त्रानुसार पारिजाताचे रोप घराच्या (Parijata) ईशान्य किंवा पूर्व दिशेला लावणे शुभ मानले जाते. या दिशांना सूर्यप्रकाश चांगला मिळतो आणि सकारात्मक ऊर्जा प्रवाहित होते, अशी धारणा आहे. मुख्य दरवाजासमोर अगदी जवळ मोठे झाड लावणे टाळावे, परंतु अंगणात किंवा बागेत मोकळ्या जागेत पारिजात लावल्यास शांतता आणि समृद्धी वाढते, असे मानले जाते. झाडाखाली गळलेली फुले दररोज स्वच्छ करणे आवश्यक आहे, कारण स्वच्छतेला सकारात्मक ऊर्जेचा आधार मानले जाते.
आयुर्वेदात पारिजाताला औषधी वनस्पती म्हणून महत्त्व आहे. याच्या पानांचा, फुलांचा आणि सालाचा उपयोग ताप, सर्दी-खोकला, सांधेदुखी आणि काही त्वचारोगांवर केला जातो. पारिजातामध्ये दाहशामक आणि वेदनाशामक गुणधर्म असल्याचे मानले जाते. तसेच वातावरणातील काही प्रदूषक घटक कमी करण्यास आणि हवेत ताजेपणा निर्माण करण्यास हे झाड सहाय्यक ठरते. त्यामुळे घराच्या परिसरात पारिजात असल्यास वातावरण शुद्ध राहण्यास मदत होते.
पारिजाताच्या वाढीसाठी पुरेसा सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो. मध्यम (Parijata) प्रमाणात पाणी, चांगली निचरा व्यवस्था असलेली माती आणि खुली जागा यामुळे झाड निरोगी वाढते. योग्य देखभाल केल्यास हे झाड वर्षानुवर्षे फुलांनी बहरलेले राहते आणि परिसराला सुगंधित व प्रसन्न ठेवते.
अशा प्रकारे पारिजाताचे झाड धार्मिक श्रद्धा, वास्तुशास्त्र, आयुर्वेद आणि पर्यावरण या सर्व दृष्टींनी उपयुक्त आणि मंगलकारक मानले जाते. घराच्या अंगणात, बागेत किंवा शेतात किमान एक पारिजाताचे रोप लावल्यास शुभता, शांतता आणि सकारात्मकतेची अनुभूती मिळते, असा विश्वास अनेकांच्या मनात आजही दृढ आहे.
हेही वाचा :
मुलांसाठी विज्ञान-समर्थित आरोग्यपूरक: ‘वासु सुवर्णप्राशन ड्रॉप्स’चे फायदे आता क्लिनिकली मान्य
कुंडलीतील बुध ग्रह कमकुवत झाल्यास आयुष्यावर कसा होतो परिणाम ?
मोठी बातमी! एकनाथ खडसेंच्या अडचणी वाढल्या, सावदा पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल, नेमकं काय आहे प्रकरण?