भारतातील प्रत्येक आर्थिक व्यवहार हा आयकर विभाग यांच्या नियमांनुसार (rules) पारदर्शक आणि वैध असणे आवश्यक आहे. त्यामुळेच पॅनकार्डला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कर भरणे, बँक खाते उघडणे, शेअर्स किंवा म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवणूक करणे, मालमत्ता खरेदी-विक्री करणे अशा विविध व्यवहारांसाठी पॅनकार्ड अनिवार्य ठरते. एखाद्या व्यक्तीच्या आर्थिक व्यवहारांचा मागोवा घेण्यासाठी पॅन क्रमांक महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
पॅन म्हणजे ‘पर्मनंट अकाउंट नंबर’ (rules) असून तो दहा अंकी अल्फान्युमरिक क्रमांक असतो. या क्रमांकात इंग्रजी अक्षरे आणि अंकांचा समावेश असतो. पॅन क्रमांकातील पहिले तीन अक्षरे ही इंग्रजी वर्णमालेतील असतात आणि ती संगणकीय प्रणालीद्वारे यादृच्छिक पद्धतीने दिली जातात. चौथे अक्षर मात्र महत्त्वपूर्ण असते, कारण ते पॅनधारकाची श्रेणी दर्शवते. उदाहरणार्थ, जर चौथे अक्षर ‘P’ असेल तर तो पॅन एखाद्या वैयक्तिक व्यक्तीसाठी जारी करण्यात आलेला आहे, तर कंपनी, फर्म, ट्रस्ट किंवा इतर संस्थांसाठी वेगवेगळी अक्षरे वापरली जातात.
पॅन क्रमांकातील पाचवे अक्षर हे विशेषतः वैयक्तिक पॅनकार्डसाठी (rules) महत्त्वाचे असते. ते संबंधित व्यक्तीच्या आडनावातील पहिले अक्षर दर्शवते. त्यानंतर चार अंक असतात, जे अनुक्रमांक म्हणून दिलेले असतात. शेवटचे दहावे अक्षर हे एक तपासणी अक्षर (चेक डिजिट) असते, जे संपूर्ण क्रमांकाची वैधता सुनिश्चित करण्यासाठी वापरले जाते. या संपूर्ण रचनेमुळे प्रत्येक पॅन क्रमांक वेगळा आणि अद्वितीय असतो.
सध्या पॅनकार्डचे मुख्यतः दोन प्रकार प्रचलित आहेत. एक वैयक्तिक पॅनकार्ड, जे (rules) सामान्य नागरिकांसाठी असते, आणि दुसरे कंपनी किंवा संस्थांसाठी जारी केलेले पॅनकार्ड. डिजिटल युगात पॅन आणि आधार लिंकिंग, तसेच ऑनलाईन व्यवहारांमुळे पॅनकार्डचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. त्यामुळे पॅन क्रमांकाची रचना आणि त्यामागील अर्थ समजून घेणे प्रत्येक नागरिकासाठी उपयुक्त ठरते.
हेही वाचा :
स्मार्ट वॉच खरेदी करण्याचा विचार करताय? मग हे आहे सर्वात बेस्ट
‘प्लास्टिकमध्ये गुंडाळून जेवण’चा विचित्र ट्रेंड व्हायरल; आरोग्यावर परिणामांबाबत नेटिझन्स चिंतेत